Nöropazarlama IV: Arketipler

Nöropazarlama ve müşteri davranışlarından bahsederken, efsanevi psikiyatr Carl Gustav Jung’un araştırmalarına ve ortaya koyduğu 12 yaygın arketipe göz atmakta fayda var.

Arketipler bir şeyin ideal modelinin temsilidir ve Jung bu temsillerin istisnasız her insan tarafından sergilendiğine inanır. İnsanlar, modellenebilen ve sınırları çizilebilen bu karakteristik özellik setlerini taşırlar. Bilinçsiz olarak özellikleri taşınan arketipler, insanların duygularını, düşüncelerini, davranışlarını ve kararlarını etkiler.

Jung’un araştırması, çoğunluk tarafından taşınan 12 yaygın arketipi ortaya koyarken, onların değerlerini, karakteristik özelliklerini ve motiflerini de detaylandırır. Her insan bu arketiplerden birkaç tanesini taşırken, aralarından bir tanesi diğerlerinden daha baskındır. Baskınlık ilişkisi zamana göre değişiklik gösterebilir.

Nike, Coca-Cola ve L’Oreal gibi büyük markalar, bu modellerin markalaşma için ne kadar önemli olduklarını fark etmiş ve ulaşmak istedikleri kitleye göre marka kişilikleri inşa etmişlerdir.

Analitik psikolojinin kurucusu Carl Gustav Jung’a göre en yaygın 12 arketip şöyle sıralanıyor:

  1. Masum: Her şeyden önce mutlu olmak ister ve herkesin istediği kişi olabildiği daha iyi bir dünyanın varlığına inanır.
  2. Yaygın Yüz: Bir grup içerisinde yer almak ve diğerlerine eşit olmak ister, gerçekten hissettiklerini ve düşündüklerini dışarı yansıtmaz.
  3. Kahraman: İstek, adanmışlık ve cesaretle her şeyin aşılabileceğine inanır.
  4. Bakıcı: Diğer insanlara yardım etmek ister ve kendisinin değil diğerlerinin yaşayacağı zorluklardan korku duyar.
  5. Kâşif: Özgürlük her şeyden üstün gelir ve sıkılmamak için sürekli yeni şeyler dener.
  6. Asi: Diğerlerinin doğru saydıklarındansa, kendi değerlerini sergileyerek dikkat çekmek ister.
  7. Dost: Diğer insanlarla empati kurar ve yalnız kalmaktan korkar; güzelliğe ve romantizme değer verir.
  8. Yaratıcı: Yaratıcılık yeteneğine sahiptir ve bunu anlamlı şekilde sergilemeye ihtiyaç duyar.
  9. Budala: Anı yaşamanın gerekliliğine inanır ve diğer insanların düşüncelerini umursamaz.
  10. Bilge: Öğrenerek ve yaşayarak dünyayı keşfetmek ister, gerçeğin özgürleştirici olduğuna inanır.
  11. Sihirbaz: Evrenin dayandığı yasaları bilgi, din, bilim ve teknoloji gibi araçlar üzerinden anlamlandırmaya ve gerçekleştirmeye çalışır.
  12. Hükümdar: En büyük gayesi güç sahibi olmaktır ve kendini kontrol etmesini bilir.

Arketipler hakkında bilgi sahibi olmak, şüphesiz hedef kitlenizi daha iyi tanımanızda ve onlarla en doğru şekilde etkileşime geçmenin yollarını keşfetmenizde faydalı olacaktır. 

Kimileri, insan psikolojisini ve beyin fonksiyonlarını anlayarak satışları artırmaya çalışmanın (ki nöropazarlamanın vaadi de budur) manipülasyona açık bir alan olduğunu ve etik çerçevesinin çizilmesi gerektiği görüşünde.  Yazı dizimizin bir sonraki bölümünde, nöropazarlama ve etik konusunu masaya yatırarak bu endişelere değineceğiz.